Sıfır AtıkYıllardır alışık olduğumuz bir düzen vardı: zengin ülkeler plastik atıklarını konteynerlere doldurur, “geri dönüşüm” etiketiyle başka ülkelere gönderirdi. Bu atıkların bir kısmı gerçekten geri dönüştürülürdü, ama önemli bir kısmı da gittiği ülkede depolama alanlarında birikir, hatta doğaya karışırdı. İşte bu düzen artık değişiyor. Plastik atık ihracatı ve ithalatında net değişiklikler geliyor.
Yeni dönem: Atığını üreten, sorumluluğunu da alacak
AB’nin 2024’te yürürlüğe giren yeni Atık Sevkiyatı Tüzüğü kademeli olarak devreye giriyor ve en kritik tarih kapıda: 21 Kasım 2026 itibarıyla AB’den OECD üyesi olmayan ülkelere plastik atık ihracatı yasaklanıyor. OECD ülkelerine yapılacak sevkiyatlar ise çok daha sıkı denetim ve izleme koşullarına bağlanıyor. Düzenlemenin amacı net: çevresel yükün başka coğrafyalara aktarılmasının önüne geçmek ve Avrupa’nın kendi geri dönüşüm kapasitesini güçlendirmek.
Türkiye bu tablonun neresinde?
Türkiye, uzun süredir Avrupa’nın en çok plastik atık gönderdiği ülkelerin başında geliyor. OECD üyesi olduğumuz için doğrudan ihracat yasağının kapsamında değiliz; ancak yeni dönemde sevkiyatlar özel izleme süreçlerine, çevreye uygun işleme şartlarına ve düzenli denetimlere tabi olacak. Yani “gelen her atık kabul edilir” devri kapanıyor.
Bu durum aslında bir fırsat da barındırıyor. Sektör temsilcileri uzun süredir aynı noktaya işaret ediyor: Türkiye’nin kendi atığı, kendi geri dönüşüm sanayisine yeter. Doğru bir toplama ve ayrıştırma altyapısıyla, ithal atığa bağımlılık azaltılabilir; hem çevresel riskler düşer hem de kendi atığımız ekonomiye kazandırılmış olur.
Asıl mesele: Kaynağında ayırmak
Bu noktada iş yine dönüp dolaşıp bize geliyor. Geri dönüşüm tesislerinin ithal atığa yönelmesinin en büyük nedenlerinden biri, yurt içinde toplanan atığın yeterince temiz ve ayırılmış olmaması. Evimizde plastiği, camı, kâğıdı ve organik atığı birbirinden ayırdığımızda; geri dönüşüm zincirinin en kritik halkasını biz tamamlamış oluyoruz.
Kısacası Avrupa’nın bu kararı, küresel atık ticaretinde yeni bir sayfa açıyor. Bu sayfada Türkiye’nin “çöp ithalatçısı” değil, kendi kaynaklarını verimli kullanan bir döngüsel ekonomi örneği olarak yer alması ise hepimizin katkısıyla mümkündür.
Plastik atık ihracatı ve ithalatı konusunda çok daha detaylı analizler yapıyoruz , yakın zamanda daha detaylı makalelerimizi de paylaşacağız.
Kaynakça: AB 2024/1157 Sayılı Atık Sevkiyatı Tüzüğü, T.C. Ticaret Bakanlığı, sektör açıklamaları (TÜDAM/PAGEV)
Eski yazılarımızdan :
İrem Ağaçcıoğlu
Selin Gokce
Harun Zeybek
Buse Nur Hayta